Güneş ve Gölge Koşullarına Göre Bitki Seçimi

Balkonda bitki yetiştirmenin en belirleyici sorusu su, saksı ya da gübre değil: ışık. Yanlış yere konmuş doğru bitki bile zayıf kalır; doğru yere konmuş sıradan bir bitki ise şaşırtıcı biçimde gürleşir. Aşağıdaki sıra, balkonunuzun ışık karakterini kendi başınıza ölçüp buna uygun tür seçmeniz için hazırlandı.

Balkonum gerçekten ne kadar ışık alıyor?

Çoğu kişi bu soruya "bol güneş var" ya da "hiç güneş girmiyor" diye cevap veriyor, ama gerçek genellikle ikisinin arasında. Doğru cevap için tek gereken bir gün boyunca not almak: sabah 8'den akşam 8'e kadar iki saat aralıklarla balkona bakıp güneşin doğrudan zemine/korkuluğa vurup vurmadığını yazın. Toplam doğrudan güneş süresi size şu kategoriyi verir:

Yön bilgisi tek başına yeterli mi?

Hayır. Karşı bina, ağaç, balkon tavanı ve cam kapatma, yönün söylediğini tamamen değiştirebilir. Güney cepheli ama üstü kapalı derin bir balkon, kuzey cepheli açık bir balkondan daha az doğrudan güneş alabilir. Bu yüzden ölçümü mutlaka kendi balkonunuzda yapın.

Adım adım bitki seçimi

1. Bir gün gözlem yapın, ikinci gün doğrulayın. Bulutlu bir günde ölçüm yanıltır. Açık bir günde iki kez tekrarlayın ve balkonun farklı noktalarını ayrı ayrı not edin. Korkuluk kenarı ile duvar dibi arasında saatlerce fark olabilir.
2. Balkonu bölgelere ayırın. Neredeyse hiçbir balkon tek tip ışık almaz. Korkuluk hattı genelde en aydınlık, duvar dibi ve köşeler en gölgeli yerdir. Elinizde tek bir "balkon" değil, 2–3 farklı mikro iklim var demektir. Bitkileri bu bölgelere göre dağıtın.
3. Tam güneş bölgesine güneşi seven türleri koyun. Domates, biber, patlıcan, çilek; kekik, biberiye, lavanta, fesleğen; kadife çiçeği, sardunya, petunya, gazanya. Sebze yetiştirmeyi düşünüyorsanız meyve veren türlerin çoğu bu bölgeye mahkûm; günde 6 saatin altında verim ciddi biçimde düşer.
4. Yarı gölgeye yaprak ve ot ağırlıklı gidin. Marul, ıspanak, roka, pazı, maydanoz, nane, frenk soğanı; çiçekte begonya, fuşya, alissum. Doğu cephesi bu grup için ideal: sabah güneşi yeterince güçlü, öğleden sonra yakıcı sıcak yok.
5. Gölgede yaprak dokusuna ve forma oynayın. Doğrudan güneş 1–3 saatse çiçek beklentinizi düşürüp yaprak güzelliğine yönelin: eğrelti otları, difenbahya, zamiokulkas, sarmaşık türleri, sisus, aspidistra, hosta, kolyoz. Arama sonuçlarında sık karşılaşılan gözlük balkon bitkileri ifadesi de tam olarak bu grubu, yani gölgeye dayanıklı türleri tarif ediyor. Bu bitkiler az ışığa alışkındır; onları "iyilik olsun" diye güneşe taşımak yaprak yanığına yol açar.
6. Işığı çoğaltmayı deneyin. Duvarı açık renge boyamak, açık renkli saksı ve zemin kullanmak, yansıyan ışığı hissedilir biçimde artırır. Dikey düzenleme yaparken uzun bitkileri arkaya, kısa olanları öne almak da alt kattaki bitkilerin ışığını kurtarır; sütun ve tırmanıcı türlerle çalışırken bu sıralama daha da önemli.
7. Bitkiyi aldıktan sonra iki hafta izleyin. Yeni yerde sararma, sürgünlerin ince ve uzun çıkması (ışığa uzanma), yapraklarda soluk lekeler ışık uyumsuzluğunun işaretidir. Saksıyı 1 metre kaydırmak bile çözüm olabilir; bu esnekliği en baştan planlayın.
8. Işığı sulama ve toprak kararınızla birlikte düşünün. Tam güneş bölgesi daha çabuk kurur, orada daha büyük hacimli saksı ve su tutan bir harç işinizi kolaylaştırır. Gölgede ise fazla su kök çürümesinin bir numaralı sebebidir; drenajı iyi bir karışım ve daha seyrek sulama gerekir. Saksı seçimi, toprak hazırlığı ve sulama planı bu yüzden ışık kararınızın devamıdır.

Yaz güneşi bazen fazla olmuyor mu?

Oluyor. Güney ve güneybatı cephelerinde öğleden sonra saat 13–16 arası ışık, birçok yaprak sebzesi ve saksı çiçeği için yakıcıdır. Marul acılaşır, fesleğen kavrulur, toprak yüzeyi kabuklaşır. Çözüm bitkiyi değiştirmek değil, o saatlerde gölgeleme yap